Is het moederschap een nieuwe vorm van antisociaal gedrag?
Is het moederschap een excuus om contact met anderen te vermijden? Dat vroeg universitair docente Gender Studies Marta Zarzycka zich af in het artikel Op mijn bureau staan geen kinderfoto’s, in NRC uit 2009. Volgens Zarzycka gebruiken sommige vrouwen het moederschap als een manier om moeilijke onderwerpen uit de weg te gaan. Zodra ze kinderen krijgen, draait hun leven steeds meer om hun kinderen. Andere onderwerpen verdwijnen naar de achtergrond.
Moederschap als excuus om alleen nog maar moeder te zijn?
Zarzycka schrijft:
‘Moederschap lijkt soms een geaccepteerd excuus om niets anders meer te zijn, om contact te vermijden, behalve op het meest oppervlakkige niveau. Bezorgdheid over kinderen wordt zelden geuit, vrijwel altijd blijft de conversatie op anekdotisch niveau. Elke verwijzing naar werk wordt begroet met een opgetrokken wenkbrauw, waarna het gesprek vakkundig wordt teruggestuurd naar de schoolactiviteiten of eetgewoonten van de kinderen. Is moederschap een nieuwe vorm van antisociaal gedrag?’
Het is een nogal provocerende uitspraak. Toch is het denk ik wel herkenbaar. Als moeder maken je kinderen nu eenmaal een groot deel van je leven uit, dus dan gebeurt het al gauw dat je het veel over hen hebt. Daar is op zich niets mis mee. Kinderen nemen nu eenmaal een belangrijke plaats in het leven van hun ouders in.
Wat ik interessant vind, is dat Zarzycka niet alleen schrijft over gesprekken die steeds weer op de kinderen uitkomen. Ze beschrijft ook hoe moeilijk het daardoor kan worden om elkaar op een andere manier te leren kennen. Je weet misschien wel wat iemands kinderen eten of op school doen, maar weet je ook wat haar bezighoudt? Zarzycka schrijft zelfs dat haar betoog voortkomt uit een toenemend gevoel van eenzaamheid. Want wat als het gesprek nooit verder komt dan de kinderen? Wat als je als moeder nauwelijks nog praat over je werk, je interesses of de dingen die je bezighouden?
De rol van moeder verdringt andere rollen
Zarzycka beschrijft als voorbeeld moeders die bij activiteiten van hun kinderen zitten te wachten.
‘Niemand heeft een boek bij zich, niemand gaat hardlopen in het nabijgelegen park. Ze kijken naar de kinderen in een soort dissociatieve staat. Er wordt niet gepraat, niet gelezen. Er wordt gewacht.’
Het mag duidelijk zijn dat Zarzycka zich dit allemaal afvroeg voordat iedereen een smartphone had, maar dit terzijde! Zarzycka vraagt zich af:
‘Waarom brengen ze op deze manier hun tijd door? Waarom zoeken ze geen contact met elkaar? Waarom benutten ze de tijd niet voor iets anders?’
Ze vermoedt dat het moederschap andere rollen van vrouwen verdringt. Misschien biedt het moederschap zelfs een geaccepteerd excuus om die andere rollen niet meer te hoeven vervullen!
Moederschap als schuilplaats?
Zarzycka kiest er zelf bewust voor om op haar werk geen foto’s van haar kinderen op haar bureau te zetten. Ook praat ze in principe niet met collega’s over haar kinderen. Daarmee wil ze voorkomen dat het moederschap haar andere identiteit verdringt.
Is er tegenwoordig het tegenovergestelde aan de hand?
De vraag hoe je als vrouw omgaat met je rol als moeder en hoeveel invloed het moederschap heeft op je leven en identiteit, is denk ik van alle tijden. Het is inmiddels zo’n zeventien jaar geleden dat Zarzycka zich afvroeg of vrouwen het moederschap gebruiken om zich terug te trekken.
En ik heb het idee dat het tegenwoordig soms juist andersom is! Bij sommige moeders lijkt er juist een behoefte te zijn om te laten zien dat het moederschap amper invloed heeft op hun leven. Dat zie je bijvoorbeeld terug in intensieve backpackvakanties met piepjonge baby’s en het overal mee naartoe nemen van je baby. Allemaal onder het mom:
‘Ik ben nog gewoon dezelfde vrouw! Mijn leven is niet noemenswaardig veranderd door een baby. Ik doe nog gewoon wat ik altijd deed hoor!’
Conclusie
Misschien is het probleem niet dat vrouwen te veel of te weinig moeder zijn. Het gaat er eerder om hoeveel ruimte er naast het moederschap overblijft voor de rest van hun identiteit.
Je kunt een betrokken moeder zijn en tegelijkertijd belangstelling hebben voor andere onderwerpen, contact zoeken met andere mensen en je eigen interesses behouden. En je kunt ook erkennen dat het moederschap je leven behoorlijk heeft veranderd, zonder dat je daarmee ophoudt jezelf te zijn.
Misschien is dat wel de lastigste vraag: hoeveel ruimte is er in jouw leven voor de moeder die je bent én voor de vrouw die je daarnaast ook nog bent?
Leestips
Herken jij je in de uitspraken van Zarzycka? Of vind je dat ze het moederschap en vrouwen hiermee tekortdoet?
Ontdek meer van Het Moederfront
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
Ik herken best wel wat "Zarzyka" schrijft hoor… En ik vind het eigenlijk wel interessant wat ze probeert aan te kaarten. En mensen moeten inderdaad niet verzuipen in hun moederschap. Vrouw zijn heeft vele kanten. Toch vind ik het lelijk dat ze bijvoorbeeld zo'n term uit de psychiatrie gebruik ( 'dissociatieve' staat) om het rustmoment te beschrijven dat moeders eindelijk (!) hebben als hun kinderen even spelen in het park en met elkaar. Het feit dat moeders dan eventjes niets doen is juist tekend voor de zwaarte van hun taak! En dit soort moeders zal minder snel een burn-out hebben…denk ik dan 😉 Dit hele stukje had professioneel kunnen lijken, zelfs bijna met een knipoog wat sociaal-wetenschappelijk/antropologisch van aard, als ik aan het eind niet zo geschrokken was! Want wat blijkt: Zarzyka koppelt alle rollen los, op zo'n verregaande manier dat ik me juist zorgen maak over haar eigen identiteitsvorming. Dat is namelijk zeer fragmentarisch! Je zou zelfs kunnen stellen dat de keuze om haar kinderen grotendeels uit haar 'werkende' leven te schrappen (geen foto's en geen gespreksonderwerp) ziekelijk is! Mensen die dat soort keuzes maken lopen grote kans op een onthechte familiesituatie. Hechting is noodzaak! Symbiose moet voorkomen worden! Dat laatste roept Zarzyka wat mij betreft veel te hard om haar eigen hechtingsprobleem te overschreeuwen.
Een oppervlakkig stukje vol met oordelen. Van een universitair docente verwacht ik wel iets diepgaanders en met een degelijke onderbouwing.
Een oppervlakkig stukje vol met oordelen. Van een universitair docente verwacht ik wel iets diepgaanders en met een degelijke onderbouwing.