Hedonistische adaptatie: waarom het nieuwtje van een nieuwe laminaatvloer/jurk/auto gaat

Kocht jij weleens een mooie, nieuwe jurk of rok? Of liet je een nieuwe laminaatvloer in je woonkamer leggen? Of koos je voor een nieuwe keuken? En werd je daar echt heel blij van? Maar werd die jurk/vloer/keuken, na een tijdje ‘gewoon’? En je blijdschap minder? Dat is een typisch voorbeeld van hedonistische adaptatie.

Alles went namelijk.

Hedonistische adaptatie: alles went

Ook een mooi nieuw bankstel, een blitse nieuwe keuken, een nieuwe laminaatvloer of een nieuwe baan. Zelfs een miljoen winnen in de loterij wordt op een gegeven moment gewoon. Gerlinde schreef er ooit over op haar blog Noorse Eenvoud:

‘Ik heb er zelf ook weleens last van. Dan bedenk ik hoe tof een eigen huis of een mooie houten vloer zou zijn.’

Maar vervolgens realiseert ze zich dat het effect van zo’n mooie vloer tijdelijk is. Het plezier duurt net zo lang tot ‘het nieuwtje eraf is’. En helaas gebeurt dat vrij snel bij ons mensen. En daar kunnen we niet eens wat aan doen. Het is allemaal de schuld van onze hersenen!

Waarom het nieuwtje van bijvoorbeeld een nieuwe laminaatvloer afgaat

Fumio Sasaki, schrijver en redacteur bij een Japanse uitgeverij, is een minimalist. Hij legt hedonistische adaptatie in zijn boek Vaarwel spullen uit. Het heeft volgens hem te maken met ons neurale netwerk. Ons neurale netwerk zorgt ervoor dat we verschillen kunnen opmerken. Spring maar eens in een koud zwembad. In eerste instantie denk je: ‘Brrr, wat koud!’ Maar als je er een tijdje in blijft, wen je aan de kou en valt het wel mee. Helaas geldt dit principe dus ook voor leuke nieuwe aankopen. En een laminaatvloer is daarvan misschien wel een van de meest herkenbare voorbeelden.

Een laminaatvloer is bij uitstek een aankoop waarvan we denken dat hij het leven zal verbeteren. Elke keer dat je de woonkamer binnenloopt zie je hem tenslotte liggen. In het begin voelt zo’n nieuwe vloer fris, netjes en ‘af’. Maar na een paar maanden verdwijnt dat gevoel. De vloer ligt er gewoon. Je ziet hem niet eens meer bewust. Totdat je bij iemand anders op bezoek komt, of een woonprogramma kijkt, en ineens denk je: misschien is onze vloer toch niet zo mooi meer. Niet omdat hij slecht is, maar omdat je eraan gewend bent geraakt. Precies dát is hedonistische adaptatie aan het werk.

We hebben variatie nodig om prikkels te herkennen

Volgens Sasaki is dit precies de reden dat we variatie nodig hebben om prikkels te kunnen herkennen. Als we iets langere tijd hebben, dan herkennen onze hersenen dat als een gebrek aan variatie. De prikkel vervaagt. Het wordt gewoon. En dit zorgt ervoor dat we zin krijgen om ‘iets nieuws’ te kopen. Of dat we voor een goed gevulde kledingkast staan en zuchten:

‘Ik heb dus echt níéts om aan te trekken!’

Of dat we ontevreden naar de vloer in de woonkamer kijken en concluderen:

‘We moeten echt een nieuwe laminaatvloer!’

Waarom stóppen we dan niet met kopen?

Als je weet dat je ergens op uitgekeken zult raken, kun je de cyclus dan doorbreken? Gerlinde is het behoorlijk gelukt! Als zij ergens naar verlangt, dan bedenkt ze zich dat het plezier van de aankoop slechts tijdelijk is. En vervolgens concentreert ze zich op de dingen in haar leven die al mooi en waardevol zijn. Maar de meeste mensen blijven kopen. Volgens Fumio Sasaki komt dit doordat we het heden gebruiken als voorspeller van onze toekomstige emoties. Dus als we op dit moment blij worden van een aankoop, dan denken we dat dit in de toekomst ook zo zal zijn.

Wat is er mis met iets nieuws zoals een laminaatvloer?

Nou kun je natuurlijk zeggen:

‘Wat is het probleem? Wat is er mis mee om een nieuwe vloer te laten leggen? Of een leuke nieuwe jas te kopen?’

Het ‘probleem’ is dat het een bodemloze put is die je nooit kunt vullen. Ja, je krijgt even een fijn en blij gevoel, maar dat ebt snel weer weg. En dan heb je weer een nieuwe dosis nieuwe dingen nodig. In die zin werkt iets nieuws kopen dus verslavend. Wie voldoende geld heeft, zal kunnen blijven kopen en zo telkens weer die rush kunnen oproepen. Maar zelfs dan kan er een gevoel van leegte ontstaan. En veel mensen zullen niet de financiële ruimte hebben om steeds wat nieuws te kunnen kopen. En dan hebben we het nog niet eens gehad over het duurzaamheidsaspect!

Hoe moet het dan wel?

Fumio Sasaki geeft een aantal tips om hedonistische adaptatie tegen te gaan:

• Zorg dat je minder spullen hebt, dan word je vanzelf minder gevoelig voor korte-termijn plezier en waardering van het moment wordt intenser. En zorg dat de spullen die je hebt van goede kwaliteit zijn zodat ze niet vervangen hoeven te worden.
• Koester niet-materiële ervaringen. Tijd, aandacht en ervaringen zorgen voor langduriger voldoening. Een wandeling, een goed gesprek of lezen geven een stabieler gevoel van tevredenheid dan een nieuwe gadget.
• Word je bewust van je verlangens. Ga voor jezelf na wat je echt nodig hebt. Als je vloerbedekking vol vlekken zit en je erover struikelt, is een nieuwe laminaatvloer wel degelijk een goede aankoop. Maar koop dan wel een goede vloer die jarenlang meekan.
• Focus op eenvoud en dankbaarheid. Minimalisme maakt dat je kleine dingen meer waardeert: een rustig moment, een schone ruimte, een mooie zonsondergang. Dit voorkomt dat je snel gewend raakt aan materiële genoegens.

Leestip

• Het belang van goed afgewerkte vloeren

Wat zijn jouw ervaringen met hedonistische adaptatie?